မွတ္တုိင္း မွတ္တုိင္း အာရုံႏွင့္ မွတ္စိတ္တုိ႔ကုိ မေကာင္းဘူးဟု အျပစ္ျမင္ေသာ အသိဥာဏ္သည္ အာဒီန၀ဥာဏ္ မည္၏။ ထုိအခါ၌ မေကာင္းတာေတြႏွင့္ မျပတ္ေတြ႔ေနရသည္ဟု ထင္ရ၏။ ဘယ္လုိပင္ အမွတ္အသိေကာင္းေနေသာ္လည္း မွတ္ရတာ အရသာမရွိသကဲ့သုိ႔ ထင္ရ၏။

မွတ္တုိင္း မွတ္တုိင္း ေျခာက္ေသြ႔ေသြ႔ျဖစ္လ်က္၊ ပ်င္းရိ ျငီးေငြ႔ဘြယ္ဟု ထင္ျမင္ေသာ ဥာဏ္သည္ နိဗၺိဒါဥာဏ္ မည္၏။ ထုိအခါ၌ ပ်င္းရိသလုိလုိ၊ အားေလ်ာ့သလုိလုိ ျဖစ္ေနတတ္၏။ သုိ႔ေသာ္ မမွတ္ဘဲလဲ မေနႏုိင္။ တကယ္ပ်င္းရိသည္ကား မဟုတ္ေပ။

မွတ္ခုိက္မွာေရာ ဆင္ျခင္ခုိက္မွာေရာ ဒုကၡလကၡဏာ မ်ားစြာထင္လ်က္ ျငီးေငြ႔ဘြယ္ကုိသာ ေတြ႔ရေသာေၾကာင့္ မွတ္ရေသာ အာရုံသခၤါရႏွင့္ မွတ္မႈ ၀ိပႆနာ သခၤါရတုိ႔ကုိ စြန္႔လႊတ္လုိေသာ စိ္ျဖစ္ေပၚ၏။ ထုိသခၤါရတုိ႔မွ လြတ္ေျမာက္သာ လြတ္ေျမာက္လုိေတာ့၏။ မွတ္ခုိက္ မွတ္ခုိက္မွာပင္ အလုိလုိ ျဖစ္ေပၚလာေသာ ဤစြန္႔လုိမႈ လြတ္ေျမာက္လုိမႈသည္ မုဥၥိတုမမ်တာဥာဏ္ မည္၏။ ထုိအခါ၌ တပ်က္တည္း ပ်က္ေနေသာ အာရုံေတြႏွင့္ မွတ္သိမႈေတြ လုံး၀မရွိမွ ေကာင္းမည္ ဟူ၍လည္း ဆင္ျခင္မိတတ္၏။ သခၤါရ ျငိမ္းရာ နိဗၺာန္ဆီသုိ႔ ညႊတ္ကုိင္းျခင္းေပတည္း။

သခၤါရတုိ႔မွ လြတ္ေျမာက္လုိေသာေၾကာင့္ ျမန္ျမန္ၾကီး လြတ္ေျမာက္ေစရန္ အင္တုိက္အားတုိက္ ၾကိဳးစား၍ မွတ္ျမဲပင္ တဖန္ မွတ္ျပန္ေသာ အခါ၌ တကုိယ္လုံးရွိ ရုပ္နာမ္ အလုံးစုံကုိ အလြန္မခံသာေသာ ေရာဂါ အစုအေ၀းၾကီးကဲ့သုိ႔ လည္းေကာင္း၊ ဒုကၡတုံး ဒုကၡခဲၾကီးကဲ့သုိ႔ လည္းေကာင္း ထင္ရတတ္၏။ ကုိယ္လက္ေျခ ကၠရိယာပုထ္မ်ားကုိလည္း ၾကာရွာစြာ ျငိမ္ျငိမ္ မထားႏုိင္ဘဲ ခဏခဏ ျပဳျပင္လုိတတ္၏။ အမွတ္အသိမွာ တစ္ခ်က္မွတ္ တစ္ခါေပ်ာက္အားျဖင့္ ေကာင္းေနျငားေသာ္လည္း မေကာင္းေသးဘူး ဟူ၍ ထင္လ်က္ အားမရႏုိင္ဘဲ ရွိတတ္၏။ ေနာက္ပုိင္း၌ကား အနိစၥ ဒုကၡ အနတၱ လကၡဏာတုိ႔ကုိ အထူးထင္ရွားစြာ ေတြ႔ရလ်က္ သြက္လက္ လ်င္ျမန္စြာ အမွတ္ေကာင္းေနတတ္၏။ ဤသုိ႔ တဖန္ ရႈမွတ္၍ အထူးသိျမင္ေသာဥာဏ္သည္ ပဋိသခၤါဥာဏ္မည္၏။

ထင္ေပၚသမွ် ရုပ္နာမ္တုိ႔ကုိ အထူးေၾကာင့္ၾက မစုိက္ရေတာ့ဘဲ သူ႔အလုိလုိပင္ မွတ္သိျပီး ျဖစ္လ်က္ အာရုံႏွင့္ မွတ္စိတ္တုိ႔၏ အပ်က္ကုိ လြယ္ကူ သိမ္ေမြ႔စြာ တဆက္တည္း တစဥ္တည္း အရွိန္မပ်က္ သိေနေသာ ဥာဏ္သည္ သခၤါရုေပကၡာဥာဏ္ မည္၏။ ထုိအခါ၌ အာရုံထင္ေပၚေစရန္လည္း ေၾကာင့္ၾကမစုိက္ရျပီ။ မွတ္မိေစရန္လည္း ေၾကာင့္ၾက မစုိက္ရျပီ။ တမွတ္တမွတ္ဆုံးသြားလွ်င္ တဖန္မွတ္စရာ အာရုံသည္ အလုိလုိပင္ ထင္ေပၚလ်က္ ရွိ၏။ ထုိအာရုံကုိ အလုိလုိပင္ မွတ္သိမိလ်က္ရွိ၏။ ကုန္ပ်က္မႈကို ေတြ႔ေနရေသာ္လည္း အာရုံသည္ အလုိလုိပင္ ထင္ေပၚလ်က္ ရွိ၏။ ထုိအာရုံကုိ အလုိလုိပင္ မွတ္သိမိလ်က္ရွိ၏။ ကုန္ပ်က္မႈကို ေတြ႔ေနရေသာ္လည္း ေရွးကလုိ ေၾကာက္ျခင္း အျပစ္ျမင္ျခင္း၊ ျငီးေငြ႔ျခင္း လြတ္လုိျခင္း အားမရျခင္းမ်ား မျဖစ္လာျပီ။ မခံသာမႈ ဒုကၡ ေ၀ဒနာကုိ ေတြ႔ရေသာ္လည္း စိတ္မခ်မ္းသာျခင္း မျဖစ္ျပီ။ မ်ားေသာအားျဖင့္ကား ထုိအခါ၌ ဒုကၡေ၀ဒနာမ်ား လုံး၀ကင္းျငိမ္းလ်က္သာ ရွိတတ္ေပသည္။အာရုံေကာင္းမ်ားကုိ ေတြ႔ရေသာ္လည္း ေရွးကလုိ အလြန္အကဲ၀မ္းသာျခင္း မျဖစ္ျပီ။ အမွတ္အသိမွာ အလြန္ျငိမ္သက္ သိမ္ေမြ႔စြာ ေကာင္းေနေသာ္လည္း၊ ထုိအတြက္ ေရွးကလုိ အလြန္အကဲ ၀မ္းသာျခင္း အားတက္ျခင္းမ်ား မျဖစ္လာျပီး အာရုံႏွင့္ မွတ္သိမႈမ်ားအေပၚ၌ မခ်စ္မမုန္း ညီမွ်စြာ ျဖစ္လ်က္၊ အမွတ္မွာ သူ႔အရွိန္ႏွင့္သူ သြားလ်က္ ရွိ၏။ မျပဳျပင္ဘဲ မွတ္ေနမည္ ဆုိလွ်င္ ၂ နာရီ၊ ၃ နာရီ ၾကာေသာ္လည္း အေျခမပ်က္၊ ေကာင္းျမဲပင္ ေကာင္းေန၏။ မျပဳျပင္ဘဲ မွတ္ေနမည္ဆိုလွ်င္ ၂ နာရီ၊ ၃ နာရီ ၾကာေသာ္လည္း အေျခမပ်က္ ေကာင္းျမဲပင္ ေကာင္းေန၏။ တစ္ေန႔လုံး တစ္ညလုံးေသာ္လည္း မွတ္ေနႏုိင္မည္ဟု ထင္ရတတ္၏။ စိတ္ကုိ တျခားသုိ႔ ပုိ႔ေသာ္လည္း ၾကာရွာစြာမသြား။ မွတ္မႈသုိ႔သာလွ်င္ ျပန္ျပန္ေရာက္လာ၏။ ဒြါရ ၆ ပါးသုိ႔ ျဖန္႔၍ အာရုံမ်ားစြာကုိ မွတ္ရန္ အားထုတ္ေသာ္လည္း ျဖန္႔၍မရဘဲ သူမွတ္ေနက် အာရုံမ်ားတြင္သာလွ်င္ မွတ္သိလ်က္ ျဖစ္ေနတတ္၏။

သခၤါရုေပကၡာဥာဏ္ အားျပည့္လွ်င္ အခ်ိဳ႔ပုဂၢိဳလ္မွာ မွတ္အပ္ေသာ အာရုံႏွင့္ မွတ္သိမႈတုိ႔၏ လ်င္ျမန္စြာ ကုန္ဆုံးသြားေသာ အားျဖင့္ အနိစၥ လကၡဏာ အထူးသန္႔ရွင္းစြာ ထင္လ်က္၊ မွတ္သိမႈသည္ အဟုန္ျဖင့္ ေျပးလာသကဲ့သုိ႔ တစ္ၾကိမ္ထက္ တစ္ၾကိမ္ အထူးလ်င္ျမန္စြာ ျဖစ္ေပၚ၏။ အခ်ိဳ႔ပုဂၢိဳလ္မွာ မခံသာေသာ သေဘာ၊ မေကာင္းေသာ သေဘာအားျဖင့္ ဒုကၡ လကၡဏာ အထူးသန္႔ရွင္းစြာ ထင္လ်က္ ထူးျခားေသာ မွတ္သိမႈမ်ား ျဖစ္ေပၚ၏။။ အခ်ိဳ႔ ပုဂၢိဳလ္မွာ ခ်စ္ဖြယ္ မုန္းဖြယ္ ကင္းမဲ့သည့္ သေဘာတရား အေနအားျဖင့္ အနတၱလကၡဏာ အထူးသန္႔ရွင္းစြာ ထင္လ်က္ ထူးျခားေသာ မွတ္သိမႈမ်ား ျဖစ္ေပၚ၏။ ၀ု႒နဂါမိနီ ၀ိပႆနာ၏ အစ ေခါင္ထိပ္သုိ႔ ေရာက္ေသာ သခၤါရုေပကၡာ ေပတည္း။

ဤထူးျခားေသာ အမွတ္အသိမ်ား ၂ ၾကိမ္၊ ၃ ၾကိမ္ စသည္ ျဖစ္ေပၚျပီးလွ်င္ ေနာက္ဆုံး မွတ္သိမႈ ျပီးဆုံးသြားသည္ႏွင့္ တျပိဳင္နက္ အာရုံႏွင့္ မွတ္သိမႈ အလုံးစုံ တိကနဲ ျပတ္သြားသကဲ့သုိ႔လည္းေကာင္း၊ အကုန္လုံး ျမွဳပ္ကြယ္သြားသကဲ့သုိ႔လည္းေကာင္း သခၤါရ ခ်ဳပ္ျငိမ္းရာ နိဗၺာန္အာရုံသုိ႔ ဆုိက္ေရာက္ ေျပး၀င္သြား၏။ ဤသုိ႔ျဖစ္ရာတြင္ ထူးျခားေသာ ေနာက္ဆုံး အမွတ္အသိသည္ အႏုေလာမဥာဏ္မည္၏။ ဥပကၠိေလသကင္းျပီးေသာ ဥဒယဗၺယဥာဏ္မွစ၍ ဤအႏုေလာမဥာဏ္တုိင္ေအာင္ ၀ိပႆနာဥာဏ္ ၉ ပါးသည္ ပဋိပဒါဥာဏဒႆန ၀ိသုဒၶိ မည္၏။

အာရုံႏွင့္ မွတ္သိမႈ ဟူေသာ သခၤါရ အလုံးစုံ ကင္းျပတ္ခ်ဳပ္ျငိမ္းရာသုိ႔ ေရွးဦးစြာ က်ေရာက္ေသာ အသိဥာဏ္သည္ ေဂါၾတဘူဥာဏ္ မည္၏။ ထုိခ်ဳပ္ျငိမ္းမႈထဲ၌ ၀င္ေရာက္ေနရဘိသကဲ့သုိ႔ မ်က္ေမွာက္ေတြ႔လ်က္ တခဏမွ် တည္တံ့ေနေသာ အလယ္ပုိင္းအသိဥာဏ္သည္ မဂ္ဥာဏ္မည္၏။ ဥာဏဒႆန၀ိသုဒၶိလည္း မည္၏။

ထုိခ်ဳပ္ျငိမ္းမႈ၌ ဆက္လက္၍ တည္ေသာ ေနာက္ဆုံးပုိင္း အသိဥာဏ္သည္ ဖုိလ္ဥာဏ္မည္၏။ ဖုိလ္ဥာဏ္ျပီးဆုံးသြားလွ်င္ အိပ္ေပ်ာ္ရာမွ ဘြားကနဲ ႏုိးလာသကဲ့သုိ႔လည္းေကာင္း၊ ေရထဲ၌ ငုပ္ေနရာမွ ဘြားကနဲ ရုတ္တရက္ေပၚလာသကဲ့သုိ႔လည္းေကာင္း ရႈမွတ္ခဲ့ပုံႏွင့္ ခ်ဳပ္ျငိမ္းရာသုိ႔ ေရာက္သြားပုံမ်ားကုိ ျပန္လွည့္၍ ဆင္ျခင္မိ၏။ ဤဆင္ျခင္မႈသည္ ပစၥေ၀ကၡဏာဥာဏ္ေပတည္း။

ထုိ႔ေနာင္ မွတ္ျမဲတုိင္း ဆက္၍ မွတ္ျပန္လွ်င္ မွတ္သိရေသာ အာရုံမ်ားသည္ ယခင္ အမွတ္ေကာင္းခါစကလုိပင္ အထည္ျဒဗ္ႏွင့္တကြ ပီပီသသ ျဖစ္လ်က္ ထင္ေပၚေနတတ္ၾက၏။ ျဖစ္မႈပ်က္မႈမ်ားကုိ ယခင္ မွတ္ေကာင္းခါစကလုိပင္ ထင္ရွားပီသစြာ သိရ၏။ ဥဒယဗၺယဥာဏ္တစ္ပတ္ျပန္၍ ျဖစ္ေပၚလာျခင္း ေပတည္း။ ဤအရာ၌ျဖစ္တတ္ပုံ အထူးမ်ားႏွင့္ ႏုိင္နင္းေအာင္ တုိးတက္ေအာင္ အားထုတ္ပုံမ်ားကုိ အားထုတ္ပုံ အခန္း နံပါတ္ ၈၅ စသည္၌ ျပဆုိထားအပ္ျပီ။

မည္မွ် အရာသာ ေကာင္းေသာ စားဘြယ္ျဖစ္ေစကာမူ စားၾကည့္မွ ေကာင္းေကာင္း သိႏုိင္သကဲ့သို႔ ဤ၌ျပထားေသာ ဥာဏ္ျဖစ္ပုံ အလုံးစုံကုိလည္း ကုိယ္တုိင္ မ်က္ေမွာက္ဆုိက္ေရာက္ျပီးမွ ေကာင္းေကာင္း နားလည္၍ ေကာင္းေကာင္းသေဘာက် တတ္ၾကေပမည္။ ထုိ႔ေၾကာင့္ ယုံမွားမရွိ၊ သေဘာက်ႏုိင္ေသာ အဆင့္အတန္းသုိ႔ တက္လွမ္း ဆုိက္ေရာက္ႏုိင္ၾကပါေစ။

(၀ိပႆနာရႈနည္းက်မ္းအက်ဥ္းခ်ဳပ္၊ မဟာစည္ဆရာေတာ္)